عکس رنگی رحم یکی از رایجترین آزمایشهای تصویربرداری برای بررسی شکل داخل رحم و باز بودن لولههای فالوپ است؛ بهخصوص وقتی پای ناباروری، سقطهای تکراری یا شک به مشکل ساختاری رحم وسط باشد. بیشتر اضطرابها هم از دو جا میآید: یکی نگرانی درباره درد و یکی نگرانی درباره عوارض. واقعیت این است که تجربه افراد بسیار متفاوت است؛ بعضیها فقط چند دقیقه گرفتگی شبیه درد قاعدگی دارند و بعضیها درد بیشتری حس میکنند، اما در اغلب موارد این درد کوتاهمدت و قابل کنترل است و با آمادگی درست و تکنیک خوب، قابلتحملتر میشود.
هیستروسالپنگوگرافی یا عکس رنگی رحم چیست؟
تعریف و کاربردهای عکس رنگی رحم
عکس رنگی رحم یک تصویربرداری با اشعه ایکس است که در آن ماده حاجب از طریق دهانه رحم وارد حفره رحم میشود و سپس به سمت لولههای فالوپ حرکت میکند. همزمان، دستگاه تصویربرداری تصاویر پیدرپی میگیرد تا شکل داخلی رحم و مسیر حرکت ماده دیده شود. اگر ماده حاجب از انتهای لولهها بیرون بریزد و در لگن پخش شود، معمولاً به باز بودن لولهها اشاره دارد؛ اگر در جایی متوقف شود یا الگوی غیرعادی نشان دهد، پزشک درباره انسداد، تنگی یا چسبندگیها فکر میکند. این تست معمولاً سرپایی است و بیشتر زمان آن صرف آمادهسازی و جاگیری درست میشود، نه خود تصویربرداری
کاربرد عکس رنگی رحم
اگر خانمی مشکلی در باروری داشته باشد پزشک برای بررسی مشکل عکس رنگی از رحم را توصیه می کند. مطلب دلایل ناباروری در زنان را بخوانید. عکس رنگی رحم معمولا برای بررسی کامل ساختار رحم، دهانه ی رحم و لوله های فالوپ انجام می شود. بیماری ها و مشکلات رحم از جمله سرطان رحم، فیبرویید رحمی و چسبندگی رحم با انجام این عمل قابل تشخیص و بررسی هستند. پیشنهاد میکنم برای آشنایی بیشتر با اناتومی رحم زن و ناهنجاری های رحم مطلب همه چیز درباره ی رحم زنان را بخوانید.
به طور دقیق تر می توان گفت کاربرد عکس رنگی رحم برای تشخیص سقط های مکرر ناشی از بد شکلی رحم، تایید وجود مشکلاتی مانند: بافت تومور، چسبندگی، فیبروز و باز کردن گرفتگی های لوله های فالوپ (معمولا بعد از باز شدن لوله فالوپ فرد باردار می شود) است.
عکس رنگی رحم همچنین برای ارزیابی لوله های فالوپ و رویت اثرات جراحی لوله ای استفاده می شود که شامل:
- انسداد لوله های فالوپ در نتیجه عفونت و زخم بوجود آمده.
- بستن لوله ی رحمی (بیشتر بخوانید: توبکتومی چیست؟)
- بسته شدن لوله های فالوپ در یک روش عقیم سازی و برگشت دادن عقیمی
- دوباره باز کردن لوله های فالوپ بدنبال یک عقیم سازی
یکی از راه های درمان ناباروری در زنان عکس رنگی رحم است.
در چه صورتی عکس رنگی رحم گرفته نمی شود
- عکس رنگی رحم و بارداری: در صورت باردار بودن این عمل برای شما انجام نخواهد شد بنابراین به طور حدودی بهترین زمان انجام عکس رنگی رحم یک هفته بعد از پریود شماست. و نزدیکی قبل از عکس رنگی رحم باید محافظت شده باشد.
- عفونت فعال رحم: در صورت داشتن عفونت فعال به دلیل امکان انتقال آن، عمل عکس رنگی انجام نمی شود بنابراین ممکن است پزشک قبل یا بعد از عکس رنگی رحم آنتی بیتویک هایی مانند داکسی سایکلین تجویز کند. که طبق دستور پزشک باید مصرف کنید. مطلب عفونت قارچی واژن را بخوانید تا با یکی از انواع عفونت آشنا شوید.
- بیماری مقاربتی درمان نشده: در صورت مبتلا بودن به آن حتما متخصص را مطلع کنید در این صورت عکس بعد از درمان شما گرفته می شود. پیشنهاد میکنم بخش انواع بیماری های مقاربتی را ببینید تا با انواع این بیماری های جنسی و راه های درمانشان آشنا شوید.
یکی از اقدامات قبل از انجام عکس رنگی رحم این است که بیمار باید در رابطه با سابقه بیماری، آلرژی و حساسیت ها، احتمال بارداری و وجود دردهای مزمن لگن با پزشک صحبت کند.
عکس رنگی رحم چگونه گرفته می شود؟
برای خیلیها ناشناخته بودن مراحل، از خود آزمایش ترسناکتر است. معمولاً در روز انجام تست، شما روی تخت شبیه معاینه زنان قرار میگیرید. ابتدا وسیله معاینه برای دیدن دهانه رحم گذاشته میشود، سپس دهانه رحم تمیز میشود و یک کانول یا کاتتر باریک از دهانه رحم وارد میشود. در بعضی مراکز بالون کوچک روی کاتتر باد میشود تا از بیرون آمدن آن جلوگیری کند و ماده حاجب بهتر داخل رحم بماند. بعد ماده حاجب بهآرامی تزریق میشود و همزمان تصاویر پیدرپی گرفته میشود تا پر شدن حفره رحم و حرکت ماده به سمت لولهها دیده شود.
در طول تزریق، ممکن است فشار یا گرفتگی حس کنید. شدت این حس به عوامل مختلفی بستگی دارد: حساسیت فردی، میزان اضطراب، دشواری عبور از دهانه رحم، و مهمتر از همه اینکه آیا ماده بهراحتی در لولهها عبور میکند یا با مقاومت روبهرو میشود. اگر مقاومت وجود داشته باشد، فشار داخل رحم بالا میرود و گرفتگی شدیدتری ممکن است ایجاد شود. خبر خوب این است که این مرحله معمولاً کوتاه است و با پایان تزریق، فشار کم میشود و درد هم معمولاً رو به کاهش میرود.
در پایان، ابزارها خارج میشوند و شما معمولاً چند دقیقه استراحت میکنید. همان روز ممکن است لکهبینی خفیف داشته باشید یا مقدار کمی از ماده حاجب خارج شود؛ این معمولاً طبیعی است. بهتر است پد بهداشتی همراه داشته باشید و همان روز برنامه سنگین نچینید، چون اگر گرفتگی یا کمی سرگیجه گذرا داشتید، استراحت کردن راحتتر باشد. اگر در حین انجام احساس غش، تهوع شدید یا درد غیرمعمول داشتید، همان لحظه به تیم درمان اطلاع دهید تا اقدام لازم انجام شود.
مزایای عکس رنگی رحم
عکس رنگی رحم برای بررسی تمامی مشکلات و عارضه های رحمی و لوله های فالوپ انجام می شود که مزیت های زیادی از جمله موارد زیر را دارد:
- یه روش کم تهاجمی است.
- عوارض کمی دارد.
- زمان کوتاهی لازم دارد و اطلاعات مفیدی ارائه می دهد.
- ممکن است باعث باز شدن گرفتگی لوله فالوپ شود.
هیستروسالپنگوگرافی یا عکس رنگی رحم، معمولا برای شناخت مشکل در زنانی که مشکل باروری دارند بکار می رود.
اقدامات قبل از انجام عكس رنگى رحم
برای به وضوح دیده شدن رحم و قسمت های اطراف باید روده ها خالی باشند بنابراین ممکن است پزشک از شما بخواهد قبل از آن تنقیه انجام دهید. اگر برای انجام آن استرس دارید با پزشکتان مشورت کنید. این سوال همیشه مطرح می شود که قبل از عکس رنگی چه مسکنی بخوریم؟ ممکن است متخصص برای شما مسکن خفیف برای کاهش درد عکس رنگی رحم یا آرام بخش تجویز کند. طبق دستور پزشک، قبل و بعد از عکس باید آنتی بیوتیک های تجویز شده را مصرف کنید. اشیای فلزی مانند ساعت، عینک و یا جواهرات باید از بدن خارج شوند زیرا وجود آنها تاثیر منفی بر تصویر اشعه ی ایکس می گذارد.
خوردن مسهل یا تنقیه برای تخلیه روده یکی از اقدامات قبل از انجام عكس رنگى رحم است.
بهترین زمان برای عکس رنگی رحم کی است؟
تایمینگ در این تست حیاتی است، چون هم میخواهیم داخل رحم واضح باشد و هم میخواهیم احتمال بارداری وجود نداشته باشد. به همین دلیل، معمولاً توصیه میشود عکس رنگی رحم را بعد از تمام شدن خونریزی قاعدگی و قبل از تخمکگذاری انجام دهند. این بازه در بسیاری از افراد حدود روزهای ۷ تا ۱۰ سیکل در نظر گرفته میشود، البته با این شرط که روز اول خونریزی را روز ۱ حساب کنید. اگر سیکل کوتاه دارید یا زود تخمکگذاری میکنید، ممکن است این بازه جلوتر بیاید و باید با پزشک هماهنگ شود.
یک دلیل دیگر هم ساده و عملی است: اگر هنوز خونریزی دارید، هم کیفیت تصویر ممکن است پایین بیاید و هم انجام تست ممکن است ناراحتکنندهتر باشد. اگر خیلی دیر انجام شود و احتمال بارداری وجود داشته باشد، انجام تست بههیچوجه منطقی نیست. برای همین اگر سیکل نامنظم است، یا تازه داروی تحریک تخمکگذاری مصرف کردهاید، یا احتمال بارداری را نمیتوانید با اطمینان رد کنید، بهتر است از همان ابتدا این موضوع را مطرح کنید. همچنین در بعضی شرایط، پزشک توصیه میکند از پایان پریود تا روز تست، رابطه محافظتنشده نداشته باشید تا ریسک بارداری صفر بماند.
عوارض عکس رنگی رحم
- درد حین عکس رنگی رحم: هنگام تزریق حاجب ممکن است کمی احساس درد داشته باشید که خفیف است و خیلی زود از بین می رود.
- درد بعد از عکس رنگی رحم: بعد از گرفتن عکس ممکن است احساس درد یا سوزش و کمی لکه بینی داشته باشید که طبیعی است و در مدت کوتاهی برطرف می شود.
قبل از انجام عکس رنگی رحم، ممکن است به شما یک مسکن ملایم و یا داروی بدون نسخه برای کاهش ناراحتی های خفیف داده شود.
هزینه عكس رنگى رحم
هزینه عکس رنگی رحم به بیمارستان یا مراکز درمانی که مراجعه میکنید و نوع دستگاه و استفاده از بی حسی بستگی دارد. فاکتور مهم دیگر در قیمت هیستروسالپنگوگرافی بیمه درمانی شماست. در بیمارستان هایی که طرف قرارداد بیمه باشند هزینه آن تا یک دهم قیمت آزاد کاهش خواهد یافت.
نتیجه عکس رنگی رحم چه زمانی مشخص می شود؟
در صورتیکه تصویر برداری توسط پزشک متخصص انجام شود همان موقع می توانید نتیجه را دریافت کنید اما در صورتی که توسط رادیولوژیست انجام شود معمولا دو روز زمان می برد تا نتیجه به پزشک ارسال شود.
تفسیر نتایج عکس رنگی رحم
تفسیر نتیجه فقط به «باز است یا بسته» خلاصه نمیشود. معمولاً گزارش شامل شکل حفره رحم، الگوی پر شدن، وضعیت دهانه رحم، مسیر و شکل لولهها و نحوه پخش شدن ماده حاجب است. اگر حفره رحم شکل یکنواخت و منظم داشته باشد و ماده حاجب بهطور متقارن وارد لولهها شود و در نهایت در هر دو طرف بهصورت آزاد به لگن نشت کند، معمولاً نتیجه به نفع باز بودن لولهها و طبیعی بودن کلیات حفره رحم است. حتی در این حالت هم ممکن است مشکلات عملکردی یا التهابهای ظریف وجود داشته باشد که این تست نمیبیند، پس طبیعی بودن نتیجه به معنی «قطعی بودن سلامت همهچیز» نیست.
اگر ماده حاجب در ابتدای لوله گیر کند، انسداد نزدیک به رحم مطرح میشود؛ اگر در قسمتهای دورتر گیر کند، انسداد دورتر مطرح است. گاهی هم لوله باز است اما اتساع و شکل غیرطبیعی دارد و الگوی پر شدن آن غیرعادی است که میتواند با مشکلاتی مثل تجمع مایع در لوله سازگار باشد. در رحم، اگر نقص پرشدگی یا نامنظمی دیواره دیده شود، ممکن است پولیپ، فیبروم زیرمخاطی یا چسبندگی مطرح شود. اما این تست معمولاً «نوع دقیق» ضایعه را مشخص نمیکند؛ به همین دلیل در بسیاری از موارد، برای تصمیم درمانی، روشهای تکمیلی پیشنهاد میشود.
یک نکته کلیدی این است که گاهی نتیجه «مشکوک» گزارش میشود. این حالت میتواند ناشی از اسپاسم لوله، تکنیک تزریق، یا حرکت ناکافی ماده باشد و الزاماً به معنی مشکل قطعی نیست. اگر گزارش شما عبارتهایی مثل «احتمال»، «مشکوک به» یا «عدم قطعیت» دارد، بهتر است آرام باشید و همان موقع از پزشک درباره قدم بعدی بپرسید: آیا تکرار تست لازم است؟ آیا روش دیگری دقیقتر است؟ یا با توجه به علائم و سایر یافتهها، همین نتیجه کافی است؟ جواب این سؤالهاست که مسیر درمان را روشن میکند.
بارداری بعد از عکس رنگی رحم
خیلیها شنیدهاند که «بعد از عکس رنگی رحم احتمال بارداری بالا میرود». واقعیت این است که در برخی افراد، عبور ماده حاجب میتواند مثل یک شستوشوی ملایم عمل کند و راه عبور را از مخاط غلیظ یا انسدادهای خیلی خفیف پاکتر کند. با این حال، اینکه این اثر چقدر واقعی و چقدر پایدار است، همیشه محل بحث بوده و اگر هم اثری داشته باشد، معمولاً بهصورت یک افزایش خفیف و کوتاهمدت در چند ماه اول بعد از تست توصیف میشود.
از نظر عملی، اگر پزشک محدودیت خاصی نگذاشته باشد و علائم هشدار نداشته باشید، معمولاً بعد از برطرف شدن لکهبینی و احساس ناراحتی، میتوانید به فعالیتهای معمول و رابطه برگردید. اگر پزشک برای شما دارو تجویز کرده، دوره را کامل کنید. اگر به شما گفته شده تا چند روز رابطه نداشته باشید یا نکته خاصی را رعایت کنید، همان را ملاک قرار دهید چون توصیهها بسته به سابقه شما فرق میکند. اگر هدف شما بارداری است، درباره زمان شروع تلاش یا برنامه درمانی بعدی با پزشکتان هماهنگ کنید تا از این بازه زمانی بیشترین استفاده را داشته باشید.
مراقبتهای بعد از عکس رنگی رحم و نکات روز انجام
بعد از پایان تست معمولاً میتوانید همان روز به خانه برگردید و نیاز به بستری نیست. بدن شما ممکن است چند ساعت تا یک روز واکنشهایی مثل گرفتگی خفیف، احساس سنگینی زیر شکم یا لکهبینی داشته باشد. بهترین کار این است که همان روز برنامه سبک داشته باشید، مایعات کافی بنوشید و اگر لازم شد از مسکن طبق توصیه پزشک استفاده کنید. استفاده از پد بهداشتی بهجای تامپون در یکی دو روز اول معمولاً پیشنهاد میشود تا هم راحتتر باشید و هم احتمال عفونت کمتر شود.
در مورد دوش واژینال یا شستوشوهای داخلی، بهتر است خودسرانه انجام ندهید، چون میتواند تعادل طبیعی محیط واژن را به هم بزند. اگر پزشک محدودیتی برای رابطه یا فعالیت سنگین گفته، رعایت کنید. اگر هیچ علامت هشدار ندارید، معمولاً بعد از قطع لکهبینی میتوانید به روال عادی برگردید.
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرید؟
بعد از عکس رنگی رحم، مقداری گرفتگی و لکهبینی خفیف معمولاً طبیعی است، اما چند علامت وجود دارد که اگر رخ بدهد نباید منتظر بمانید. تب، لرز، ترشح بدبو، درد لگنی رو به افزایش که با مسکن معمولی بهتر نمیشود، خونریزی شدید، یا علائم حساسیت مثل کهیر گسترده و تنگی نفس نیاز به پیگیری فوری دارد. اگر سابقه عفونت لگنی دارید یا در روزهای بعد دردتان بیشتر میشود، این موضوع را ساده نگیرید
