انواع عفونت‌های نوزادان (نوزاد تازه‌متولد شده)

عفونت‌های نوزادی، بسته به زمان ایجاد و نوع عامل بیماری‌زا، به سه گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

 ۱) عفونت‌های مادرزادی (قبل از تولد)

این عفونت‌ها زمانی رخ می‌دهند که میکروب‌ها از بدن مادر در دوران بارداری وارد بدن جنین می‌شوند.
مهم‌ترین بیماری‌های مادرزادی شامل:

 توکسوپلاسموز

از انگل توکسوپلاسم ایجاد می‌شود و می‌تواند روی چشم و مغز جنین اثر بگذارد.

 سرخجه

اگر مادر در سه‌ماهه اول بارداری مبتلا شود، می‌تواند باعث ناشنوایی، مشکلات چشمی و رشد کم جنین شود.

 ویروس تبخال (هرپس)

ممکن است از جفت یا هنگام زایمان منتقل شود و گاهی باعث مشکلات مغزی یا پوستی در نوزاد می‌شود.

 ویروس سیتومگالو

یکی از شایع‌ترین عفونت‌های مادرزادی است و ممکن است باعث بزرگی کبد و طحال، زردی یا مشکلات شنوایی شود.

 سیفلیس

اگر مادر درمان نشده باشد، می‌تواند از جفت به جنین منتقل شود و باعث مشکلات شدید در پوست، استخوان و اندام‌ها شود.

 علائم مشخص در نوزادان:

• وزن کم

• زردی شدید

• بزرگ شدن کبد و طحال

• تشنج

• ضایعات پوستی

• مشکلات چشمی

• ناهنجاری‌های مغزی (کوچکی یا بزرگی سر)

۲) عفونت‌های زودرس (در ۳ روز اول بعد از تولد)

این عفونت‌ها معمولاً از کانال زایمان مادر یا محیط زایشگاه منتقل می‌شوند.

 علل شایع:

• باکتری‌های موجود در دستگاه تناسلی مادر

• پارگی طولانی کیسه آب

• تب یا عفونت مادر در هنگام زایمان

• زایمان زودرس

 علائم در نوزاد:

• تنفس سخت یا بسیار سریع

• تغییر رنگ پوست (پریده، متمایل به آبی یا خاکستری)

• کم‌حالی یا خواب‌آلودگی غیرعادی

• شیر نخوردن یا مکیدن ضعیف

• دمای بدن بسیار پایین یا بسیار بالا

• افت فشار خون

• شوک

این نوع عفونت ممکن است به عفونت خون یا عفونت ریه منجر شود و نیاز به درمان سریع دارد.

 ۳) عفونت‌های دیررس (بعد از ۳ روزگی تا ۱ ماهگی)

این عفونت‌ها بیشتر از محیط، مراقبین، بستگان یا بیمارستان منتقل می‌شوند.

 علت‌ها:

• تماس دست‌های آلوده

• محیط آلوده

• استفاده از وسایل پزشکی

• قرار گرفتن طولانی‌مدت در بخش مراقبت ویژه

 علائم:

• تب

• بی‌قراری یا گریه زیاد

• قطع مکیدن و تغذیه

• آپنه (قطع‌های کوتاه تنفس)

• تشنج

• نشانه‌های عفونت پوستی یا چشمی

• اسهال یا استفراغ شدید

 عفونت‌های مهم نوزادی بر اساس عضو درگیر

۱) عفونت خون

شایع‌ترین و خطرناک‌ترین نوع است.
نوزاد ممکن است بی‌حال شود، تنفسش تغییر کند، تب یا افت دما داشته باشد، و در حالت شدید دچار شوک شود.

۲) مننژیت (عفونت پرده‌های مغز)

بسیار جدی است و معمولاً همراه با:

• خواب‌آلودگی شدید

• تشنج

• برجسته شدن نقطه نرمی سر (ملاج)

• استفراغ

• تحریک‌پذیری
  تشخیص، با نمونه‌گیری از مایع دور مغز انجام می‌شود.

۳) عفونت ریه (ذات‌الریه)

علائم:

• تنفس سریع

• خرخر

• فرورفتگی قفسه سینه هنگام نفس

• کبودی

• اکسیژن پایین

۴) عفونت بند ناف (اومفالیت)

علائم:

• قرمزی و گرمی اطراف ناف

• ترشح چرکی

• بوی بد
  بسیار خطرناک است و نیاز به درمان فوری دارد.

۵) عفونت ادراری

در نوزادان معمولاً فقط با تب بدون علامت خاص بروز می‌کند.
گاهی با زردی طولانی‌مدت یا بی‌حالی همراه است.

۶) عفونت چشم نوزادی

علت‌ها: باکتری‌های منتقل‌شده از مادر (مثلاً سوزاک یا کلامیدیا) یا میکروب‌های محیط.
علائم:

• ترشح چرکی

• تورم و قرمزی شدید پلک

• چسبندگی چشم

۷) عفونت‌های قارچی

شایع‌ترین آنها برفک دهان و عفونت پوستی است.
 در نوزادان بستری، قارچ گاهی وارد خون نیز می‌شود.

نوزادان به دلیل سیستم ایمنی ضعیف در معرض عفونت ها قرار دارند.

نکات کلیدی درباره عفونت نوزادان

•    بیشتر عفونت ها در نوزادان باکتریایی است و اندکی نیز از ویروس ها ناشی می شود.
•    عفونت نوزادان با تجویز آنتی بیوتیک درمان می شود. در غیر این صورت، نیاز به درمان در بیمارستان با مراقبت های ویژه همراه با تزریق از طریق سرم و ... می باشد.

سیستم ایمنی بدن نوزادان تازه متولد شده ضعیف است. این یکی از دلایلی است که توصیه می شود حتما نوزادان با شیر مادر تغذیه شوند: زیرا آنتی بادی های لازم برای مقابله با عفونت را برای بدن نوزاد فراهم می آورد. در نتیجه، نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می کنند بسیار کمتر از نوزادانی که با شیر خشک تغذیه می شوند دچار عفونت می شوند. 
هنگامیکه نوزادان تازه به دنیا امده دچار عفونت می شوند جای نگرانی دارد، زیرا بیماری به سرعت در نوزادان پیشرفت می کند. خوشبختانه، آنها به همان نسبت که سریع بیمار می شوند به سرعت هم نسبت به درمان جواب می دهند و بهبود می یابند، البته به شرط این که زود متوجه بیماری بشوید و برای درمان اقدام کنید.

بسیاری از عفونت ها در نوزادان علائم مشابه دارند.

دلایل عفونت در نوزادان تازه متولد شده

بیشتر عفونت ها در نوزادان باکتریایی است و اندکی نیز از ویروس ها ناشی می شود. کانال زایمان دارای باکتری است، به خصوص اگر از پیش دچار عفونتی شده باشد. ممکن است نوزاد در حین تولد از مایع بخورد و به این ترتیب، باکتری یا ویروس در خون یا ریه هایش وارد شود.
در نتیجه، نوزاد در حین به دنیا آمدن یا چند روز پس از آن بیمار می شود. با تکثیر ویروس یا باکتری بیماری شدت می یابد. هر چه زودتر عفونت تشخیص داده شده و نسبت به درمان آن اقدام شود، نتیجه برای نوزاد بهتر خواهد بود. 
باکتری ها و ویروس های بسیاری ممکن است در طول دوران بارداری یا در حین زایمان از مادر به نوزاد منتقل شود. گاهی اوقات نیز ویروس از یک فرد مبتلا به سرماخوردگی به نوزاد تازه به دنیا امده منتقل می شود.

تغییر ناگهانی مثل خوابیدن تمام روز و یا نخوابیدن می تواند از علائم عفونت باشد.

علائم عفونت نوزاد تازه متولد شده

علائم شروع عفونت در نوزاد در زیر آورده شده است. تشخیص عفونت نوزاد در ابتدای امر بسیار مشکل است زیرا نوزادان تازه به دنیا آمده سالم نیز برخی از این نشانه ها را همراه دارند. در نوزاد تازه به دنیا آمده ای که دچار عفونت شده است نشانه های زیر ادامه پیدا می کند و لازم است پزشک نوزاد را ویزیت نماید. 

• دمای غیر عادی بدن که پایین تر از 36/6 درجه یا بیشتر از 38 درجه باشد. البته حتما باید از دما سنج مقعدی استفاده شود و علی رغم این که نوزاد را درون پتوی گرم پیچیده و لباس زیاد پوشانیده باشید.
• کم اشتهایی نوزاد و سخت بیدار شدن او برای خوردن شیر
• خواب آلودگی بیش از حد نوزاد
• کج خلقی
• تنفس سریع با سرعت 60 بار در دقیقه
• تغییر رفتار

با بیشتر شدن عفونت در نوزاد علائم زیر نیز ممکن بروز کند

• دشواری تنفس
• رنگ کدر اطراف دهان
• پوست رنگ پریده یا خاکستری

عفونت در نوزادان تازه متولد شده اگر درمان نشود می تواند پخش شود.

تشخیص عفونت در نوزادان تازه متولد شده

برای تشخیص عفونت نوزاد می توان آزمایش های مختلفی انجام داد، اما تا جواب آزمایش حاضر شود معمولا 3-2 روز زمان می برد. معمولا پزشک در این حین تجویز آنتی بیوتیک را شروع می کند. برای نمونه، تنفس سریع نشان از عفونت دارد و تاخیر در درمان منجر به وخامت عفونت می گردد.
آزمایش های زیر برای تشخیص عفونت در نوزادان تازه به دنیا آمده انجام می شود:

آزمایش خون کامل

از خون نوزاد نمونه گرفته می شود. با این آزمایش تعداد همه سلول های خونی تخمین زده می شود. توجه ویژه بر تعداد گلبول های سفید خون معطوف است زیرا هنگام عفونت تعداد این گلبول ها تغییر می کند. هنگامی که تعداد گلبول های سفید غیر عادی باشد نشان از مبارزه بدن نوزاد در برابر نوعی عفونت است. جواب این آزمایش سریعا حاضر می شود.

کشت خون

کشت خون برای پی بردن به وجود باکتری در خون است. چنانچه باکتری در این کشت رشد کند نشان از عفونت در خون نوزاد است. نتیجه این آزمایش در طول 24 ساعت یا کمی بیشتر مشخص می شود و این مورد همان دلیلی است که پزشک پیشاپیش درمان را شروع می کند.

آزمایش ادرار

نمونه ادرار نوزاد برای تعیین تعداد گلبول های سفید و همین طور برای کشت گرفته می شود.

 نمونه گیری از چشم یا پوست

در این آزمایش مایع یا چرک از محل احتمالی عفونت مانند چشم یا بند ناف گرفته شده و برای تجزیه و تحلیل به آزمایشگاه فرستاده می شود. 

عکس از قفسه سینه

چنانچه نوزاد مشکوک به پنومونی باشد از قفسه سینه عکس گرفته می شود.

نمونه گیری از مایع نخاعی

چنانچه پزشک مشکوک به مننژیت باشد نمونه گیری از مایع نخاعی انجام می گیرد. پیش از نمونه گیری از مایع نخاعی مقداری کرم بی حسی به موضع مالیده می شود. با بی حس شدن موضع، با استفاده از یک سوزن تو خالی که بین مهره ها فرو برده می شود از مایع نخاع نمونه گرفته می شود. روش راحتی نیست؛ اما به هر حال، با مسکن ها و آرام بخش نوزاد تسکین می یابد. مننژیت یک عفونت جدی محسوب می شود و تنها راه تشخیص قطعی آن از طریق آزمایش مایع نخاعی می باشد. چنانچه لازم است این آزمایش برای نوزاد شما انجام شود به خود خاطر نشان کنید که این بهترین راه تشخیص است تا متعاقبا بهترین درمان ممکن برای او انجام شود. 

برخی علائم در تشخیص زودرس عفونت ها نقش دارند.

درمان عفونت ها در نوزاد

اگر نوزاد دچار عفونت شده باشد باید در بخش مراقبت های ویژه بیمارستان بستری شود. در بیمارستان نوزاد در انکوباتور نگهداری، و دمای بدن او کاملا تحت نظر گرفته می شود. ضربان قلب و تنفس کودک نیز به وسیله دستگاه چک می شود. ممکن است از یک مانیتور به نام اکسیژن سنج برای تعیین سطح اکسیژن خون نوزاد نیز استفاده شود. چنانچه مشکوک به عفونت باکتریایی باشد آنتی بیوتیک تجویز می شود. از انجائیکه عفونت در نوزادان بسیار جدی بوده و نیازمند درمان فوری و موثر است آنتی بیوتیک ها به صورت تزریق داخل وریدی وارد بدن نوزاد می شود. با تزریق داخل وریدی میزان لازم آنتی بیوتیک قطعا وارد بدن نوزاد می شود. آنتی بیوتیک خوراکی برای نوزادان تجویز نمی شود زیرا به خوبی از طریق معده نوزاد جذب نمی شود. مدت زمان لازم برای دریافت آنتی بیوتیک بستگی به نوع عفونت نوزاد دارد. درمان ممکن است بین 7 تا 21 روز طول بکشد. اگر نتایج آزمایشات منفی باشد به احتمال زیاد نیازی به تزریق آنتی بیوتیک بیشتر نخواهد بود.
عفونت های ویروسی به آنتی بیوتیک ها پاسخ نمی دهند. بنابراین، اگر معلوم شود نوزاد شما دارای عفونت ویروسی است، معمولا باید با عفونت بدون دارو مبارزه کنید. در این هنگام مراقبت حمایتی، که در زیر شرح داده شده است، ارائه می شود. داروهای ضد ویروسی برای درمان ویروس های خاص مانند هرپس یا HIV در دسترس هستند. ممکن است نوزاد شما علاوه بر آنتی بیوتیک به مراقبت های حمایتی نیز نیاز داشته باشد. برای نمونه، برای پیشگیری از خشک شدن آب بدن نوزاد یا به دلیل خواب آلودگی بیش از حد او شاید لازم باشد سرم به او وصل شود. حتی ممکن است شیر از طریق لوله هایی که در بینی یا دهان گذاشته می شود مستقیما وارد معده او شود. برخی از نوزادان در این زمان به اکسیژن اضافی نیاز دارند، به ویژه اگر آنها مبتلا به پنومونی باشند.

در نوزادان کمتر از دو ماه علائم عفونت خطرناک تر می باشند.