آمپول ضدبارداری چه عوارض و فوایدی داره؟

آمپول ضد بارداری چیست؟

آمپول ضد بارداری یک نوع پیشگیری هورمونی طولانی‌اثر است که حاوی هورمون‌های زنانه مصنوعی (پروژستین به تنهایی یا ترکیب استروژن و پروژستین) است. این هورمون‌ها باعث می‌شوند تخمک‌گذاری مهار شود، مخاط دهانه رحم غلیظ‌تر شود تا اسپرم سخت‌تر به تخمک برسد و محیط داخلی رحم برای لانه‌گزینی مناسب نباشد. در نتیجه، احتمال بارداری به‌طور قابل توجهی پایین می‌آید و اگر به موقع تزریق شود، در استفاده درست می‌تواند تا حدود نود و نه درصد مؤثر باشد.

این آمپول معمولاً به صورت عضلانی در بازو یا باسن تزریق می‌شود و اثر آن بسته به نوع آمپول، یک ماهه یا حدود سه ماهه است. در آمپول سه ماهه (مثل انواع حاوی دپو مدروکسی پروژسترون)، هورمون به‌تدریج در طول هفته‌ها آزاد می‌شود و نیاز شما به یادآوری روزانه مثل قرص را از بین می‌برد؛ اما در عوض، اگر بدنتان با آن کنار نیاید، مجبورید یک تا سه ماه با عوارضش کنار بیایید.

انواع آمپول جلوگیری از بارداری

به طور کلی دو دسته اصلی از آمپول‌های ضد بارداری در دنیا استفاده می‌شود که تفاوتشان در ترکیب هورمونی و فاصله تزریق است.

آمپول ضد بارداری یک ماهه

آمپول یک ماهه معمولاً ترکیبی از استروژن و پروژستین است (مشابه قرص‌های ترکیبی)، و هر ماه یک بار باید تزریق شود. این داروها در بسیاری از کشورها با نام‌های مختلف وجود دارند و به‌طور کلی چرخه قاعدگی را نسبتاً منظم‌تر از آمپول سه ماهه نگه می‌دارند؛ یعنی احتمال لکه‌بینی طولانی و قطع کامل پریود در آن‌ها کمتر است. از طرف دیگر، به‌خاطر وجود استروژن، برای همه افراد مناسب نیست؛ مثلاً زنانی که سابقه لخته خون، بعضی انواع میگرن یا فشار خون کنترل‌نشده دارند، معمولاً نباید آمپول‌های حاوی استروژن بگیرند و برای آن‌ها آمپول‌های فقط پروژستینی (سه ماهه) ترجیح داده می‌شود.

در آمپول یک ماهه، اگر تزریق را منظم در یک تاریخ مشخص هر ماه انجام دهید، سطح هورمون‌ها نسبتاً پایدار می‌ماند و در نتیجه، کنترل سیکل و خونریزی بهتر است. اما اگر آدم فراموش‌کاری هستید یا دسترسی مرتب به مرکز درمانی ندارید، احتمال جا انداختن تزریق و کاهش اثربخشی بالا می‌رود و شاید این روش برایتان مناسب نباشد.

آمپول ضد بارداری سه ماهه

آمپول سه ماهه (مثل دپو مدروکسی پروژسترون) فقط حاوی پروژستین است و معمولاً هر دوازده تا سیزده هفته تزریق می‌شود. این روش برای کسانی که می‌خواهند یک روش طولانی‌اثر، بدون استروژن، و بدون وابستگی به یادآوری روزانه داشته باشند، جذاب است؛ به‌خصوص برای مادران شیرده یا کسانی که قرص را فراموش می‌کنند یا به قرص‌های استروژنی حساسیت دارند.

نکته منفی این است که در ماه‌های اول، لکه‌بینی نامنظم، طولانی شدن خونریزی‌ها یا حتی قطع کامل پریود بسیار شایع است. بعضی زنان از اضافه وزن و تغییرات خلقی هم شکایت می‌کنند و در مصرف طولانی‌مدت، کاهش خفیف چگالی استخوان گزارش شده که معمولاً بعد از قطع دارو تا حدی برگشت‌پذیر است، اما برای نوجوانان یا زنانی که عوامل خطر پوکی استخوان دارند باید جدی‌تر بررسی شود.

بهترین زمان تزریق آمپول ضد بارداری

برای اولین تزریق، معمولاً توصیه می‌شود آمپول در پنج روز اول شروع قاعدگی تزریق شود تا احتمال باردار بودن شما تقریباً صفر باشد و آمپول از همان سیکل، اثر پیشگیری قابل‌اعتماد داشته باشد. اگر در زمان دیگری از چرخه تصمیم به تزریق بگیرید، ممکن است پزشک از شما تست بارداری بگیرد و تا هفت روز اول بعد از تزریق، استفاده هم‌زمان از کاندوم را توصیه کند تا دارو فرصت اثرگذاری کامل را پیدا کند.

در مورد تزریق‌های بعدی، باید حواستان به زمان‌بندی باشد. برای آمپول سه ماهه، معمولاً فاصله توصیه‌شده هر دوازده هفته است، با یک بازه ارفاقی کوتاه (مثلاً تا سیزده هفته)؛ اگر خیلی دیرتر مراجعه کنید، ممکن است نیاز به تست بارداری و استفاده از روش کمکی تا مدتی داشته باشید. در آمپول یک ماهه هم بهتر است تزریق بعدی را در همان تاریخ ماه بعد یا حداکثر چند روز زودتر یا دیرتر انجام دهید. اگر برنامه‌ریزی و وقت گرفتن برایتان سخت است، حتماً از قبل در تقویم تلفن همراه آلارم بگذارید، چون «فراموش کردم» در مورد این روش می‌تواند به‌قیمت یک بارداری ناخواسته تمام شود.

آمپول جلوگیری از بارداری چگونه عمل می کند؟

آمپول جلوگیری از بارداری با آزاد کردن هورمون ها روی قسمت های مختلف بدن تاثیر می گذارد. هورمون پروژستین در آمپول ضد بارداری باعث غلیظ شدن مخاط واژن می شود و از حرکت اسپرم و رسیدن آن به تخمک جلوگیری می کند. همچنین باعث توقف تخمک گذاری و آزاد نشدن تخمک از تخمدان می شود.

مزایا آمپول جلوگیری از بارداری

• جلوگیری از سرطان پوشش رحم
• عدم نیاز به مصرف روزانه قرص
• آمپول سه ماهه استروژن ندارد و برای خانم های شیرده مورد استفاده قرار می گیرد.
• نیاز به آمادگی قبل از رابطه جنسی ندارد.

عوارض و معایب آمپول جلوگیری از بارداری

بسیاری از خانم ها در اثر استفاده از آمپول جلوگیری از بارداری مشکلی برایشان ایجاد نمی شود اما برخی افراد ممکن است دچار عوارضی شوند. شایع ترین عارضه خونریزی نامنظم است که شامل تغییرات زیر است:

• پریودهای خفیف تر و کمتر
• پریودهای شدید و طولانی تر
• خونریزی بین دو پریود

پریود نشدن از عوارض شایع آمپول ضد بارداری است اگر به طور منظم و درست از آمپول استفاده می کنید پریود نشدن اشکالی ندارد. ولی از نظر روانی ممکن است روی برخی افراد تاثیر بگذارد. قدرت باروری بعد از زدن آمپول جلوگیری از بارداری ممکن است دیرتر برگردد. گفته شده که معمولا خانم ها حدود 6 تا 10 ماه بعد از قطع استفاده از آمپول ضد بارداری، باردار می شوند.  دیگر عوارض جانبی آمپول ضد بارداری شامل درد سینه، استفراغ، افسردگی، تغییر میل جنسی، افزایش موهای زائد و ریزش مو، افزایش وزن و تغییر اشتها است. 

هیچ راهی برای اجتناب از عوارض جانبی آمپول ضد بارداری وجود ندارد و عوارض معمولا 12 هفته بعد از بین می روند. بسته به بدن شما این عوارض ممکن است فرق کند. در صورت داشتن علائمی مثل زردی پوست و چشم، سردرد، وجود توده در سینه، افسردگی حاد و درد و خونریزی در حین زدن آمپول به پزشک مراجعه کنید.

از معایب دیگر این روش این است که آمپول ضد بارداری از انتقال بیماری های جنسی جلوگیری نمی کند و برای این کار باید از کاندوم استفاده کنید. مطالب روش استفاده از کاندوم مردانه و کاندوم زنانه را بخوانید.

تاثیر آمپول جلوگیری از بارداری

این آمپول باید هر سه ماه یک بار زده شود تا 99% تاثیرش را بگذارد. اگر در 7 روز اول قاعدگی (دوران پریود)، 5 روز بعد از سقط و یا سه هفته بعد از زایمان زده شود نیازی به احتیاط و روش دیگر جلوگیری از بارداری نیست اما اگر در روزهایی غیر از این روز ها زده شود باید یک هفته جلوگیری داشته باشید تا آمپول اثر خودش را بگذارد.

آیا آمپول جلوگیری باعث نازایی می‌شود؟

از نظر علمی، آمپول ضد بارداری روش برگشت‌پذیر است، یعنی بعد از قطع آن، بدن شما دیر یا زود به وضعیت طبیعی قبل از درمان برمی‌گردد. آمپول سه ماهه ممکن است قاعدگی را برای چند ماه سرکوب کند و حتی بعد از آخرین تزریق، چند ماه طول بکشد تا دوباره تخمک‌گذاری منظم برقرار شود؛ اما این «تأخیر در برگشت باروری» با نازایی دائمی فرق دارد. شواهد معتبر نشان می‌دهد که استفاده از آمپول ضد بارداری، در زنانی که قبل از آن باروری طبیعی داشته‌اند، احتمال بچه‌دار شدن در درازمدت را کاهش نمی‌دهد.

 خیلی‌ها آمپول را در سنین بالاتر یا با وجود مشکلات زمینه‌ای مثل تخمدان پلی‌کیستیک، اضافه وزن شدید، سیگار یا سن بالای سی و پنج سال استفاده می‌کنند؛ همین عوامل، خودشان می‌توانند باعث سخت‌تر شدن بارداری بعدی شوند و مردم اشتباهاً تقصیر را گردن آمپول می‌اندازند. اگر قصد دارید در یکی دو سال آینده باردار شوید، منطقی است این موضوع را از ابتدا با پزشک در میان بگذارید تا در انتخاب روش جلوگیری، مسئله تأخیر احتمالی در برگشت باروری هم در نظر گرفته شود.

تداخلات دارویی آمپول جلوگیری از بارداری

برخلاف قرص که از راه دستگاه گوارش جذب می‌شود، آمپول از عضله جذب می‌شود و عبور از کبد در بار اول کمتر است؛ همین باعث می‌شود بعضی تداخلات دارویی با آن کمتر از قرص باشد، اما به این معنی نیست که «اصلاً تداخل ندارد». داروهایی که روی سیستم آنزیمی کبد (به‌خصوص آنزیم‌های تجزیه‌کننده هورمون‌ها) اثر می‌گذارند، ممکن است غلظت هورمون‌های تزریق‌شده را تغییر دهند و در نتیجه روی اثربخشی آمپول، الگوی خونریزی یا عوارض جانبی اثر بگذارند. مثال‌ها شامل بعضی داروهای ضدصرع، داروهای ضدسل، بعضی داروهای ضدویروس، و مکمل‌های گیاهی خاص است که می‌توانند متابولیسم هورمون‌ها را بالا ببرند.

از طرف دیگر، اگر دارویی مصرف می‌کنید که خودش ریسک لخته خون را بالا می‌برد یا روی استخوان اثر منفی دارد، ترکیب آن با آمپول سه ماهه (که در مصرف طولانی‌مدت می‌تواند کمی چگالی استخوان را پایین بیاورد) باید با احتیاط بیشتری بررسی شود. بهترین کار این است که قبل از تزریق، لیست کامل داروها و مکمل‌هایی را که مصرف می‌کنید – از جمله داروهای گیاهی و مکمل‌های بدنسازی – به پزشک یا ماما بگویید.

آمپول ضد بارداری بی خطر است؟

بله آمپول جلوگیری از بارداری خطری را به وجود نمی آورد اما افرادی که پوکی استخوان، سرطان سینه دارند، باردار هستند و یا از داروهای خاص استفاده می کنند نباید از این روش برای جلوگیری از بارداری استفاده کنند.